İnsani yardım sektöründe nakit ve kupon kullanımı dünya genelinde hızla artıyor. Bu yazıda CALP Network’ün 2020 yılında hazırlamış olduğu Dünyanın Nakit Durumu Raporundan önemli bulduğum noktalara değineceğim.
CALP Network, The Cash Learning Partnership, (Nakit Öğrenim Partnerliği) bu raporu ilk kez 2018 yılında yayınlamıştı. Bu sene (2022) muhtemelen bir yenisi yayınlanacak olan bu raporun gelin 2020 yılında bizlere neler anlattığında birlikte bakalım.
2016 yılında nakit ve kupon yardımları 2.8 milyar dolar hacme ve %10.9’luk bir orana sahipti sektörde. 2019 yılında 5.6 milyar dolara ulaşarak insani yardım sektörünün %17.9’unu oluşturdu. Önümüzdeki yıllarda bu hacmin ve oranın artarak devam edeceğini ön görmek yanlış olmaz diye düşünüyorum.
Bu süreçte artış sadece nakit ve kupon yardımlarının miktarında değil kalitesinde de olurken roller ve partnerliklerin de değiştiği gözleniyor. Program kalitesine ilişkin paylaşılan ölçüler (shared measures) hala eksik olsa da, kalitenin etkinlik (effectiveness), verimlilik (efficiency) ve hesap verebilirlik (accountability) ile tanımlandığı ve alıcıların (recipients) bakış açılarının kritik bir önlem olduğu konusunda bir fikir birliği ortaya çıkıyor.
2017’den Bu Yana Nakit ve Kupon Yardımlarında 4 Ana Değişim
- Nakit ve Kupon Yardımları (NKY) Hızla Büyüyor:
- 2016 ve 2019 yılları arasında nakit ve kupon yardımlarının hacmi %100 arttı. İnsani yardım çalışanlarının %91’i de donörlerin nakit ve kupon yardımlarına desteğinin arttığı görüşünü paylaşıyorken, %85’i NKY’nin daha sistematik bir müdahale aracı haline geldiğini düşünüyor. Buna rağmen özellikle bütün sektörleri kapsayacak şekilde kullanımı konusunda engeller mevcut.
- 2017 yılından bu yana uygulamacıların %67’si NKY’nin program kalitesinin arttığını düşünse de yarıdan fazlası NKY’nin ölçeğinin büyüdükçe kalitesinin korunması konusunda endişeler taşıyor.
- NKY insani yardım sektörünü temellerinden değiştirmeye devam ediyor. Her geçen yıl daha fazla aktör NKY’yi bir yöntem olarak benimsiyor.
- NKY’nin nasıl programlanacağı hususunda yeni yöntemler ve işbirliklerinin geliştiriliyor olması önemli olsa da bunların alıcı tercihlerine ve kanıta değil de uygulayıcıların tercihlerine ve verimlilik esasına dayanıyor olma riski mevcut.
- Çok Amaçlı Bir Araç Olan NKY Sektör Temelli Bir Sistemde Kendine Yer Bulmaya Çalışıyor
- Çıktıları ve kullanımı alıcılar tarafından karar verilen bir yardım türü olan NKY kullanım amacı en baştan tasarlanan ve net bir şekilde sektörlere ayrılmış bir sistemde kendine yer bulmakta zorlanıyor. İhtiyaçların (needs) ve piyasa işleyişinin (market functioning) bütüncül bir şekilde anlaşılmasıyla başlayan müdahale analizi (response analysis), hayat kurtaran ve geçim kaynaklarını destekleyen daha insan odaklı bir yardım için bir ön koşuldur (prerequisite).
- NKY’nin küresel anlamda en büyük çıkmazı şu an için koordinasyonudur. Ülke seviyesinde (country level) koordinasyonda iyileşmeler olsa da uygulamacıların %90’ı koordinasyon konusundaki gri alanların gerçek operasyonel etkileri olduğunu düşünüyor. Uygulamacıların %66’sına göre çok amaçlı nakit ve kupon yardımlarının sektör temelli bir sistemde en büyük zorluğu koordinasyonudur.
- Genel olarak uygulayıcılar sektörel uzmanlığın korunurken çok amaçlı ve sektörler arası NKY’nin koordinasyonu konusunda daha fazla çalışma yapılması gerektiğini savunuyor.
- Teoride Alıcılar Direksiyonda Ancak Pratikte Durum Öyle Değil
- Programın kalitesi her geçen gün alıcıların elde ettiği değer ile ölçülüyor. Bu durum NKY’nın oynayabileceği ve alıcıları güçlendiren, seçim imkanı vermek, ulaştırma seçeneklerini kullanıcı açısından değerlendirmek, daha hassas hesap verebilirlik mekanizmalarını öne çıkarmak gibi diğer rolleri gölgeliyor.
- Pek çok uygulayıcı alıcıların geri dönüşlerini müdahalenin tamamını kapsayacak ve daha sistematik bir şekilde toplamak gerektiğini vurguluyor. Bu geri dönüşlerin şeffaf bir şekilde paylaşılması, kalite ve ilerleme için iyi değerlendirilmesi gerekiyor. Bu konuyla alakalı mutabık kalan paydaş sayısı artarken, toplanan bu verilerin programlarını daha iyi yönetmek için kullanıldığında dair kanıt bulmak zor.
- Geniş ölçekli NKY programları, alıcıların daha fazla direksiyonda olması manasına gelmeli. İnsani yardım, birçok finansal akıştan yalnızca biri olduğundan, krizden etkilenen insanlar giderek daha fazla destek ve kurtarma seçeneklerine sahip olacak.
- NKY, hükümetlerle daha güçlü bağlar da dahil olmak üzere daha yerel, daha çoğul insani bir sistemi teşvik ediyor.
- NKY, hükümetlerle, özel sektörle, piyasa aktörleriyle ve yerel sivil toplum örgütleriyle bağları güçlendirerek daha yerel ve daha çoğulcu bir insani yardım ekosisteminin oluşmasına yardım ediyor.
- Yerelleşme ajandasının (localisation) daha sürdürülebilir bir NKY için çok önemli olduğu konusunda mutabakat olsa da bunun uygulamada ne manaya geldiği veya hangi alanlara öncelik verilmesi gerektiği konusunda biz uzlaşı yok.
- Yerel kurumların kapasitesi ve sistematik önyargılar (bias) değişimin önündeki bariyerler. Alışılageldik yöntemlerin terkedilmesine, yerel aktörlerin çalışmalara katabileceği ek değerin kabul edilmesine ihtiyaç var. Tekil olarak organizasyonları güçlendirmek yerine daha geniş bir lensten bakarak sürdürülebilir kapasite geliştirme modellerine yatırım yapılmalı.
- İnsani NYK aktörleri özel sektör, kalkınma, hükümetler, sivil toplum örgütleri ve krizden etkilenmiş topluluklarla daha efektif çalışmalı. İnsani aktörler yardımın prensipli, ihtiyaç odaklı, adil ve tüm kırılgan ve dışlanmış grupları kapsadığından emin olmaya devam etmelidir.
Rapordan elde edilen özet bilgileri ve dört önemli başlığı sizlerle paylaştım. Raporun tamamını incelemek isteyenler aşağıdaki linkten ulaşabilirler:
https://www.calpnetwork.org/publication/the-state-of-the-worlds-cash-2020-full-report/
Fotoğraf: Dünyanın Nakit Durumu Raporu (2020)