Bu eğitim notları ‘Acil İhtiyaç Analizi’ (ENA) (Emergency Needs Assessments) yapmamıza yardımcı olur. Acil İhtiyaç Analizi bir acil durumun ilk 2 haftasındaki ihtiyaçların anlaşılmasını sağlar. Bu yazı serisinde ihtiyaç analizinin amacını, uygun yöntemlerin uygulanmasını, bulguların analizini ve yayılmasını anlamaya çalışacağız.
Nelere değineceğiz?
- Acil durumlarda ihtiyaç analizinin amacını anlamak
- Değerlendirmenin temel prensiplerini belirlemek
- Değerlendirme ekibinde kimlerin olduğunu tespit etmek
- Değerlendirme sürecinin adımlarını bölgenizde uygulayabilmek
- Birincil ve ikincil veriler arasında ayrım yapabilmek
- İkincil verilerin nasıl gözden geçirileceğini anlamak
- Birincil verilerin nasıl elde edileceğini anlamak
- Verileri özetleyebilmek, kıyaslayabilmek ve yorumlayabilmek
- Bir senaryonun nasıl geliştirileceğini anlamak
- Bulgularımızı nasıl raporlayacağımızı ve yayacağımızı anlamak
Acil İhtiyaç Analizi Hakkında Genel Değerlendirme
İhtiyaç değerlendiresi önemlidir çünkü bir durumun anlaşılmasını sağlar ve yanıt ihtiyacını belirler. Önemine rağmen insani yardım döngüsündeki zayıf kalmış halkalardan birisidir.
İhtiyaç analizi neden önemlidir?
- Amaçlarımızı daha net belirlemek
- Uygun müdahaleyi belirleyebilmek
- Tespit edilen ihtiyaçlardan yola çıkarak öncelikleri belirlemek
- Bir ‘Acil Durum Müdahale Planı’ geliştirebilmek
- Acil çağrılar yoluyla yapılacak kaynak aktarım süreçlerine destek olmak
Acil İhtiyaç Analizi için gerekli Olan Yetenekler Nelerdir?
- Uzmanlık
- Strese dayanıklılık
- İyi bir ekip
Analizlerin Koordinasyonu ve Prensipleri
Üç tür ihtiyaç analizi vardır:
- Koordinesiz (Uncoordinated)
- Uyumlu (Harmonised)
- Müşterek (Joint & Common)
İhtiyaç analizine başlamadan önce her bir değerlendirmenin amacını, çıktılarını (outputs) ve değerlendirmenin destekleyeceği kararları tanımlamak önemlidir; bir müdahaleye ihtiyaç veya uluslararası çağrıya çıkılmasına gerek olup olmadığı gibi. İlk (early) değerlendirmeler durumu anlamak, ihtiyacı karşılayacak müdahalelerin önceliğini tespit etmek için kullanılır. Sonraki (later) değerlendirmeler uzun dönemli kırılganlıklara (long-term vulnerabilities) yanıt vermek ve iyileştirmeyi (recovery) desteklemek için yapılır.
Bir acil durumun ilk günlerinde veri toplamak için çok sınırlı zaman vardır. Eğer bir anket (questionnaire) kullanıyorsanız sadece temel soruları içermelidir ki değerlendirmeniz hedefine ulaşsın ve kullanılmayacak bilgileri içermesin.
Zaman darlığını düşündüğünüzde ikincil verileri (secondary data) elde etmek için hangi numune alma metodunu (sampling method) kullanacağınıza karar vermelisiniz: Direkt gözlem (direct observation), kilit kişilerle mülakat (key informant interview), topluluklarla görüşme (community group discussion) vb.
İlk günlerde değerlendirmenize topluluk düzeyinde (community level) başlamalı ve sonrasında bireysel (individual) veya hane halkı (household) özeline inmelisiniz.
Unutmamak gerekir ki ihtiyaç analizi tek seferlik bir iş değildir. Elde edilen her bir bilgiyle birlikte süreç yeniden başlar. Bu sebeple analiz dizaynınıza sadık kalmanız ve önceki bulguların üzerine inşa ederek ilerlemeniz gerekmektedir.
Koordineli ihtiyaç analizi değerlendirmeleri her zaman tercih edilen yöntem olmayabilir. Hangi durumda hangi tür analizi yapacağınıza karar vermek önemlidir.
Koordineli Değerlendirmelerin Avantajları
- Projelerin planlama ve uygulama aşamalarındaki koordine ve işbirliğini arttırır
- Kaynakların, lojistik altyapının ve personelin daha verimli kullanılmasını sağlar
- Krizden etkilenmiş insanlarda (affected population) analiz bıkkınlığı (assessment fatigue) ihtimalini düşürür
- Değerlendirmelerin kapsamını arttırır.
Koordineli Değerlendirmelerin Dezavantajları
- Bazı durumlarda başka paydaşlarla birlikte hareket etmek güvenlik riskini arttırabilir.
- İşbirliği tarafsızlık (neutrality) ve ayrım gözetmemek (impartiality) prensiplerinin zedelenmesine yol açabilir.
- Partnerlerin spesifik ön yargıları (bias) ve misyon odaklı (mandate-driven) yaklaşımları olabilir.
- Metodoloji üzerine karar vermek ve organize olmak daha uzun sürebilir.
Hangi tür analizi yapacağınıza karar vermeden önce aşağıdaki soruları yanıtlamak gerekir:
- Kurumların değerleri ve operasyonel prensipleri birbiriyle uyumlu mu?
- Bu işbirliği tarafsızlık ve ayrım gözetmemek başta olmak üzere prensipleri tehlikeye atar mı?
- Potansiyel paydaş kişi veya kurumların taraflı olmasıyla ilgili endişeler var mı?
- Partnerlik yapmak değerlendirmenin verimliliğini arttıracak mı?
- Partnerlik yapmak coğrafi kapsamı veya değerlendirilen kişilerin kapsamını arttıracak mı?
İhtiyaç Analizi Hakkında Yazı Dizisi
- Acil İhtiyaç Analizi Nedir? Neden Gereklidir ve Türleri Nelerdir? (I)
http://www.talhakeskin.net/2022/02/20/acil-ihtiyac-analizi/ - İhtiyaç Analizi Aktörleri ve Rolleri Nelerdir? (II)
http://www.talhakeskin.net/2022/02/27/ihtiyac-analizi-aktorleri-ve-rolleri-nelerdir/