Analiz Aktörleri Kimlerdir? Rolleri Nelerdir? Ekipte Kimler Olmalıdır?
Hızlı ve isabetli bir analiz hazırlayabilmek için rol ve sorumlulukların iyi dağıtılması gerekir.
Bir afet durumunda ihtiyaç analizinin hazırlanmasında Lider Takımı’nın, Direktörlerin, Operasyon Yöneticilerinin, Afet Yönetimi Yöneticilerinin ve Operasyon ekiplerinin önemli bir yeri vardır.
- Analiz ekiplerinin zamanlı bir şekilde görevlendirilmesinden liderler sorumludur.
- İş tanımınının (Terms of Reference & ToR) hazırlanmasında Yöneticiler/Operasyon Yöneticileri/ Afet Yönetimi Yöneticileri katkıda bulunurlar.
- Operasyon ekipleri iş tanımlarında önceden belirlenen görevleri gerçekleştirmekten sorumludurlar.
- Liderler ekibin bağlam (context) ve ihtiyaçlar (needs) açısından yeterli olduğundan emin olur.
- Operasyon ekipleri değerlendirme sırasında toplanan bilgilerin verilen bağlamla ilgili olduğundan emin olurlar.
- Liderler değerlendirmelerin bulgularını dahili olarak paylaşırlar.
- Yöneticiler/Operasyon Yöneticileri/ Afet Yönetimi Yöneticileri ekibin bileşimi konusunda tavsiyede bulunurlar.
- Operasyon ekipleri değerlendirme sırasında uluslararası kabul görmüş yöntem ve araçları uygularlar.
- Yöneticiler/Operasyon Yöneticileri/ Afet Yönetimi Yöneticileri metodolojinin verilen bağlam için uygun olduğunu doğrular.
- Liderler, değerlendirme sırasında toplanan bilgilerin karar verme için kullanılmasını sağlarlar.
- Yöneticiler/Operasyon Yöneticileri/ Afet Yönetimi Yöneticileri değerlendirme ekibi üyelerinin belirlenmesini ve işe alınmasını destekler.
- Operasyon ekipleri bilgileri diğer yerel kilit oyuncularla koordine eder ve paylaşırlar.
- Liderler bilgiyi yerleşik kanallar aracılığıyla sorumlu ve profesyonel bir şekilde yayar.
İhtiyaç Analizinde Dış Aktörler Kimlerdir?
Uluslararası Kapasite (International Surge Capacities)
Bir acil durumun ilk 2 haftasında değerlendirme ve analiz için aşağıdaki kapasitelere başvurabilirsiniz:
Ulusal Topluluğa Katılmak (National society): İkincil verilerin toplanması, verilerin analiz edilmesi, krizden etkilenmiş bölgelere saha ziyaretleri, Saha Değerlendirme Koordinasyon Ekibi’ne (Field Assessment and Coordination Team, FACT) personel tahsis edilmesi yoluyla Ulusal Topluluk’a destek verilebilir.
Bölgesel Afet Müdahale Ekibi (Regional Disaster Response Team, RDRT): Bu ekipler Ulusal Topluluklar’dan derlenen yüksek nitelikli afet yönetimi ve teknik uzmanlardan oluşur. Uzmanlara ihtiyaç duyulan acil durumlarda Ulusal Topluluklar’a ek olarak IFRC (Uluslararası Kızılhaçlar ve Kızılaylar Federasyonu) standartlarında seçilir ve eğitilirler.
Saha Değerlendirme ve Koordinasyon Ekibi (Field Assessment and Coordination Team, FACT) Bir FACT ekibi genellikle bir takım lideri ve çeşitli sektör uzmanlarından oluşur. İki görevleri vardır: IFRC varlıklarını koordine etmek ve durumu değerlendirmek.
Bu çift yetki ve kısıtlı zaman nedeniyle FACT ekipleri ilk olarak Ulusal Topluluklar’ın topladığı verilerle (ikincil) hareket ederek afetlerden etkilenen kişilerin ihtiyaçlarını önceleyen analizleri yaparlar.
Acil Durum Operasyonları Başkanı (Head of Emergency Operations, HEOps) HEOps, afet yönetiminde kapsamlı deneyime sahip kişilerdir. Rolleri:
- Operasyonların gerçekleştiği bağlamı (context) anlamak
- Operasyonların ve çok sektörlü (multi-sectoral) değerlendirmelerin yapılacağı stratejik çerçeveyi (strategic framework) ve vizyonu (vision) sağlamaktır.
Acil Müdahale Birimi (Emergency Response Unit, ERU): ERU uzman personel ve gerekli ekipmandan oluşan hızlı bir müdahale aracıdır. Birimler acil sağlık hizmetleri, su & sanitasyon, bilgi-işlem & telekom ve insani yardım gibi sektörlerde hem ani (sudden) hem de yavaş gelişen (slow on-set) afetler için konuşlandırılabilir.
Zaman kısıtlamaları, lojistik ve ekonomik sebeplerle değerlendirmelere dış aktörleri dahil etmeye karar verebilirsiniz. Kurumlar Arası Daimi Komite (The Inter Agency Standing Committee, IASC) değerlendirmelerde dış aktörlerin rollerini net bir şekilde belirlemiştir.
Kamu Yetkilileri (public authorities): İhtiyaç değerlendirmelerinde öncü bir role sahiptirler. Kendi ülkelerindeki afetlerde öncelikli sorumluluk kamu yetkililerindedir. Ulusal Topluluklar, Sivil Toplum Kuruluşları ve BM ajanslarıyla birlikte ortak değerlendirme (joint assessment) yaparlar.
İnsani Koordinatör (Humanitarian Coordinator): Acil ihtiyaç analizlerinin (emergency assessments) ülke çapında sektörel (cluster/sector) olarak koordinasyonundan sorumludur. Ülkedeki paydaşların, özellikle de hükümetin yeterli müdahale gücü olup olmadığını tespit eder. OCHA (Office for Coordination of Humanitarian Affairs) tarafından desteklenir.
Sektör Öncü Ajansları (Cluster/Sector Lead Agency): Ülke çapında sektörel değerlendirme ve analizlerin koordinasyonundan sorumludur. Sektörler arası (inter-cluster/sector) etkileşimden de sorumludurlar.
Tekil Kurum: Ortak değerlendirmelere katkı vermek ve bireysel değerlendirmeleri uyumlu hale getirmekten sorumludur.
Hangi kapasite kullanılırsa kullanılsın karar verme (decision-making) Ulusal Topluluk’un olması önemlidir. Yapılan bütün değerlendirmeler ülkenin Ulusal Topluluk’una ulaşmalıdır. Zamanlı değerlendirmeler üretmek kaynak geliştirme (fund-raising) faaliyetlerine ve ihtiyaçların daha hızlı anlaşılmasına imkan verecektir.
Ulusal Topluluk liderlerinin çok sektörlü bir değerlendirmenin ardından vermesi gereken kararlar vardır:
- Müdahale edilmesi gereken acil bir durum var mı? Eğer varsa müdahale edilmesi gereken öncelikli ihtiyaçlar nelerdir?
- Ulusal Topluluk acil duruma müdahale için gerekli olan insan, materyal ve ekonomik güce sahip midir?
- Eğer uluslararası müdahale gerekiyorsa hükümet onay verecek midir?
- Ulusal Topluluk’un ihtiyaç duyduğu yardım türü nedir? Finansal, insan veya malzeme?
- Ulusal Topluluk DREF aracılığıyla finansal desteğe ihtiyaç duymakta mıdır?
- Ulusal Topluluk acil çağrıya çıkma ihtiyacı duymakta mıdır?
- Ulusal Topluluk IFRC’den ekstra bir kapasiteye (insan kaynakları) ihtiyaç duymakta mıdır? Ne tür ihtiyaçları vardır?
- Ulusal Topluluk halihazırdaki stoklarının haricinde malzeme ihtiyacı duymakta mıdır? Evetse ne ve ne kadar?
Değerlendirme Ekibi (Assessment Team)
Değerlendirme ekibinin nihai yapısı krizin türüne, değerlendirmenin yapıldığı bağlama, değerlendirmenin kapsamına göre çeşitlilik gösterecektir.
Bir değerlendirme ekibi meydana getirirken aşağıdaki soruları değerlendirmek faydalı olacaktır:
- Afetin büyüklüğü nedir?
- Değerlendirmenin amacı ve kapsamı nedir?
- Ne tür bir bilginin toplanması gerekmektedir?
- Hangi bilgi kaynağı ulaşılabilir durumda?
- Afet için hangi veri toplama yöntemi uygundur?
- Ülke içindeki kaynaklar yeterli olacak mıdır?
- Güvenlik endişeleri bulunmakta mıdır?
- Takımda kimler var? Uzmanlar (specialists), genelciler (generalists), cinsiyet dengesi, dil yetenekleri vs.
Her değerlendirme ekibinin mutlaka bir ekip lideri olması gerekir. Sonrasında aşağıdaki yapılardan birisi tercih edilebilir.
Üç Ekip Türünün Avantajları ve Dezavantajları
Genel Amaçlı Ekip: (Generalists) Bir veya birden fazla tecrübeli kişi ama uzmanlığı yok.
Avantajlar
- Ekip hızlı bir şekilde kurulabilir. Özel bir yeteceğe ihtiyaç yoktur. Hızlı değerlendirmeler (rapid assessments) için idealdir.
- Bir durumun genel vaziyeti (overall situation) hakkında iyi bir değerlendirme yapabilir.
- Herhangi bir personel değerlendirmeyi devam ettirebilir. Devamlı değerlendirmeler (continual assessments) için uygundur.
Dezavantajlar
- Teknik problemler tespit edildiğinde uzmanlık eksikliği nedeniyle takip değerlendirmelerine (follow-up assessment) ihtiyaç duyulacaktır.
- Teknik problemler gözden kaçabilir.
- Sıra dışı durumlarda değerlendirme ekipleri müdahalede bulunmak durumunda kalabilir (çatışma gibi)
Uzman Ekip: (Specialists) Özel yetenekleri ve tecrübeleri nedeniyle bir veya birden fazla kişiden oluşan ekiplerdir.
Avantaj: Uzmanlık alanlarına göre problemleri hızlı bir şekilde tespit edebilirler.
Dezavantaj: Uzmanlık alanlarına gereğinden fazla odaklanarak genel durumu göz ardı edebilirler.
Multidisipliner Ekip (multidisciplinary): Genel ve özel yeteneklere sahip kişilerden oluşan bir gruptur. (Mühendis, sağlıkçı, teknisyen vs)
Avantajlar:
- Teknik problemler detaylarıyla birlikte tespit edilebilir, takip değerlendirmelere gerek kalmaz.
- Çeşitli tecrübeler analiz için geniş bir temel sağlar.
Dezavantajlar:
- Bütün uzmanlıkları bir araya getirmek zordur bu yüzden sık sık değerlendirme yapmak gerekir.
- Bütün teknik detaylara ihtiyaç olmayabilir.
- Çeşitli uzmanlıkların koordinasyonu zordur. (uyuşmayan metodolojiler, zorlu lojistikler vs)
- Kalabalık gruplar güvenlik tehditi olarak algılanabilir, küçük toplulukların gözünü korkutabilir.
Değerlendirme ekibi meydana getirirken dikkat edilecek hususlar
- Dil (language): Eğer mümkünse krizden etkilenen bölgenin dilini konuşan çalışanlar ekibe dahil edilmelidir. Değilse, her bir ekip üyesine bir tercüman eşlik etmelidir.
- Ön Yargı (Bias): Bütün insanlar ön yargılıdır. İnsanların bakış açıları kültürel arkaplan, tecrübe, profesyonel eğitimler ve diğer sayısız faktörden etkilenmektedir. Üyelerin bakış açılarının birbirlerini dengelemesi hedeflenmelidir.
- Yerel temsiliyet (local representation): Bazen ekibe bölgede yaşayan kişilerden birilerini dahil etmek faydalıdır.
- Cinsiyet (gender balance): Ekipte kadın ve erken üyelerinin karışık olması ihtiyaçları belirlemede daha etkili olabilir.
- Acil İhtiyaç Analizi Nedir? Neden Gereklidir ve Türleri Nelerdir? (I)
http://www.talhakeskin.net/2022/02/20/acil-ihtiyac-analizi/ - İhtiyaç Analizi Aktörleri ve Rolleri Nelerdir? (II)
http://www.talhakeskin.net/2022/02/27/ihtiyac-analizi-aktorleri-ve-rolleri-nelerdir/